Influencer marketing σημαίνει ότι πληρώνετε έναν δημιουργό περιεχομένου, με χρήματα ή σε είδος, για να παρουσιάσει την επιχείρησή σας στο κοινό του. Δημόσιος τιμοκατάλογος δεν υπάρχει: η αμοιβή εξαρτάται από το κοινό, τα παραδοτέα, το πού και για πόσο μπορείτε να χρησιμοποιείτε το περιεχόμενο, την αποκλειστικότητα και το κόστος παραγωγής. Για το δίκαιο της ΕΕ, μια ανάρτηση με αντάλλαγμα χρήματα ή δωρεάν προϊόντα και υπηρεσίες, ακόμα και μια δωρεάν διαμονή σε ξενοδοχείο, είναι διαφήμιση και πρέπει να δηλώνεται καθαρά σε κάθε ανάρτηση. Οι αρχές προστασίας καταναλωτή της ΕΕ βρήκαν το 2024 ότι το 97% των influencers που έλεγξαν ανάρτησαν εμπορικό περιεχόμενο, αλλά μόνο το 20% το δήλωνε συστηματικά. Βάλτε τη συμφωνία γραπτώς, συμφωνήστε πώς θα σημαίνεται η διαφήμιση και βεβαιωθείτε ότι το τηρούν και οι δύο πλευρές.
Τι είναι το influencer marketing;
Είναι μια επιχείρηση που πληρώνει έναν δημιουργό περιεχομένου για να παρουσιάσει ένα προϊόν ή μια υπηρεσία στο κοινό του. Η πληρωμή μπορεί να είναι χρήματα, αλλά και σε είδος: μια δωρεάν διαμονή, ένα γεύμα, ένα προϊόν. Η αξία για την επιχείρηση είναι ότι η σύσταση έρχεται από κάποιον που το κοινό ήδη ακολουθεί και εμπιστεύεται.
Ο ελληνικός Οδηγός Καλής Πρακτικής για το influencer marketing, του Συνδέσμου Διαφημιζομένων Ελλάδος (ΣΔΕ) και της Ένωσης Εταιρειών Διαφήμισης-Επικοινωνίας Ελλάδας (ΕΔΕΕ), το λέει καθαρά: οι influencers που κάνουν συνήθεις εμπορικές δραστηριότητες, όπως εμπορικές συμφωνίες για τη διαφήμιση προϊόντων και υπηρεσιών, θεωρούνται έμποροι σύμφωνα με τη νομοθεσία της ΕΕ και πρέπει να τηρούν το δίκαιο προστασίας του καταναλωτή (ΣΔΕ και ΕΔΕΕ, Influencer Marketing: Οδηγός Καλής Πρακτικής, 2023).
Τι είδη influencers υπάρχουν;
Μια μελέτη για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο χωρίζει τους influencers ανάλογα με το μέγεθος του κοινού τους (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, The impact of influencers on advertising and consumer protection in the Single Market, 2022703350_EN.pdf)):
| Είδος | Followers |
|---|---|
| Micro-influencers | 500 έως 10.000 |
| Macro-influencers | 10.000 έως 1 εκατομμύριο |
| Mega-influencers | πάνω από 1 εκατομμύριο |
Πηγή: μελέτη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, 2022 (κατηγοριοποίηση των συγγραφέων).
Η ίδια μελέτη προειδοποιεί ότι ο αριθμός των followers είναι «μεροληπτικό μέτρο», εν μέρει λόγω των ψεύτικων followers. Για μια τοπική επιχείρηση, μετράει περισσότερο ποιο είναι το κοινό παρά πόσο μεγάλο είναι. Ένας δημιουργός με μερικές χιλιάδες followers που ζουν στην περιοχή σας ή ταξιδεύουν σε νησιά σαν το δικό σας μπορεί να αξίζει περισσότερο από έναν μεγάλο λογαριασμό με κοινό σε άλλη ήπειρο. Ζητήστε τα στατιστικά του κοινού του (χώρες, πόλεις, ηλικίες) πριν συμφωνήσετε σε οτιδήποτε.
Πώς δουλεύει μια συνεργασία στην πράξη;
Ο ελληνικός οδηγός αναφέρει τι πρέπει να συμφωνήσει μια επιχείρηση με τον δημιουργό πριν ξεκινήσει η δουλειά (ΣΔΕ και ΕΔΕΕ):
- Γραπτό συμφωνητικό με σαφείς όρους και για τις δύο πλευρές.
- Πλήρες brief για την επιχείρηση και όσα προσφέρετε, ώστε ο δημιουργός να σχηματίσει ειλικρινή άποψη.
- Στόχοι και KPIs: ποιο κοινό θέλετε να φτάσετε και πώς θα κρίνετε το αποτέλεσμα.
- Πλάνο που συμφωνείται από πριν, ώστε να αποφεύγονται αλλαγές στη μέση (νέα γυρίσματα, διαφωνίες για πληρωμές).
- Πώς θα χρησιμοποιηθεί το περιεχόμενο: πού θα αναρτάται, πόσο συχνά και για πόσο διάστημα, και πόσο θα μείνει στα κανάλια του δημιουργού.
- Η αμοιβή και ο τρόπος πληρωμής, μαζί με τα παραστατικά που χρειάζεστε.
- Τι πρέπει να δηλωθεί στο κοινό, για παράδειγμα ότι πρόκειται για συνεργασία επί πληρωμή ή με άλλο αντάλλαγμα.
Ο οδηγός λέει επίσης ότι ο δημιουργός δεν πρέπει να εμποδίζεται να πει την ειλικρινή του άποψη. Μια κριτική που μοιάζει με δελτίο Τύπου δεν βοηθά ούτε εσάς ούτε εκείνον.
Πόσο κοστίζει ένας influencer;
Αξιόπιστος δημόσιος τιμοκατάλογος για influencers στην Ελλάδα δεν υπάρχει, και οι τιμές που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο είναι κυρίως από τις ΗΠΑ, από πλατφόρμες που πουλάνε υπηρεσίες influencer marketing, με διαφορετικούς ορισμούς και μεθόδους. Προτιμάμε να μη δώσουμε ένα νούμερο που μπορεί να μην ισχύει για εσάς.
Αυτό που μπορείτε να ξέρετε είναι τι καθορίζει την τιμή. Από τα σημεία που ο ελληνικός οδηγός ζητά να συμφωνηθούν (ΣΔΕ και ΕΔΕΕ):
- Τα παραδοτέα: ένα story δεν είναι το ίδιο με ένα Reel, ένα carousel και τρία stories.
- Τα δικαιώματα χρήσης: αν μπορείτε να ξαναχρησιμοποιήσετε το περιεχόμενο στις δικές σας αναρτήσεις ή διαφημίσεις, πού και για πόσο.
- Πόσο θα μείνει το περιεχόμενο στα κανάλια του δημιουργού.
- Η αποκλειστικότητα: αν ο δημιουργός δεσμεύεται να μη συνεργαστεί με ανταγωνιστές σας για ένα διάστημα.
- Το κόστος παραγωγής που κάποιος πρέπει να πληρώσει από πριν, όπως ένας χώρος ή το βεστιάριο.
- Το κοινό: το μέγεθός του, αλλά πάνω απ' όλα αν είναι το κοινό που χρειάζεστε.
Για ένα ξενοδοχείο ή ένα εστιατόριο, η διαμονή ή το γεύμα είναι μέρος της πληρωμής. Δεν είναι δωρεάν, και όπως θα δείτε παρακάτω, δεν κάνει την ανάρτηση λιγότερο διαφήμιση.
Τι λέει το δίκαιο της ΕΕ για τις αναρτήσεις των influencers;
Το Influencer Legal Hub της Ευρωπαϊκής Επιτροπής συγκεντρώνει τους κανόνες της ΕΕ που ισχύουν για το influencer marketing, μεταξύ αυτών την Οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές και την Πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Influencer Legal Hub). Ο νομικός οδηγός της για τη σήμανση είναι σαφής σε τρία σημεία που αφορούν τις επιχειρήσεις φιλοξενίας (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Legal brief 6: How to disclose advertising on social media):
- Η πληρωμή σε είδος μετράει. Η υποχρέωση σήμανσης καλύπτει την ανταλλαγή, όταν λαμβάνετε πράγματα (για παράδειγμα δωρεάν δωμάτια ξενοδοχείου ή ρούχα), και τις υπηρεσίες, για παράδειγμα μια δωρεάν διαμονή σε ξενοδοχείο.
- Η μη δηλωμένη διαφήμιση απαγορεύεται. Το σημείο 11 του παραρτήματος της Οδηγίας για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές απαγορεύει τη συγκαλυμμένη διαφήμιση.
- Η σήμανση πρέπει να φαίνεται. Οι αρχές δεν δέχονται σήμανση που αναγκάζει τον καταναλωτή να κάνει κύλιση ή να πατήσει «περισσότερα».
Το δίκτυο των αρχών προστασίας καταναλωτή της ΕΕ (CPC Network) έχει δημοσιεύσει πέντε βασικές αρχές για αυτή τη σήμανση (CPC Network, 5 Key Principles on Social Media Marketing Disclosures):
- Προτείνει τη λέξη «διαφήμιση» και την αποφυγή συντομογραφιών και ασαφών λέξεων όπως partnership, sponsored, collaboration, ambassador και gifting. Η διατύπωση πρέπει να είναι στη γλώσσα της ανάρτησης ή του βίντεο.
- Κάθε εμπορική ανάρτηση ή βίντεο σημαίνεται χωριστά, ακόμα κι αν η συνεργασία αναφέρεται στο bio ή στο site του δημιουργού.
- Hashtags στο τέλος μιας μεγάλης λεζάντας ή ένα απλό tag της επιχείρησης δεν αρκούν.
- Η χρήση του εργαλείου σήμανσης μιας πλατφόρμας δεν αφαιρεί από τον έμπορο ή τον influencer τη νομική ευθύνη να δηλώνει το εμπορικό περιεχόμενο. Η ετικέτα «Paid partnership» βοηθά, αλλά δεν αντικαθιστά μια καθαρή σήμανση.
Προσέξτε τη λέξη «έμπορος» στο τελευταίο σημείο. Οι αρχές λένε ότι όλοι οι έμποροι, είτε πρόκειται για μια πολυεθνική είτε για έναν influencer, πρέπει να παίρνουν σοβαρά τις ευθύνες τους. Μια επιχείρηση που πληρώνει για μια ανάρτηση έχει λόγο για το πώς θα σημανθεί.
Πόσο συχνά το κάνουν λάθος οι influencers;
Συχνά. Σε έλεγχο αναρτήσεων στα social media το 2024 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις αρχές προστασίας καταναλωτή 22 κρατών μελών (μεταξύ τους και η Ελλάδα), της Νορβηγίας και της Ισλανδίας, ελέγχθηκαν οι αναρτήσεις 576 influencers. Το 97% είχε αναρτήσει εμπορικό περιεχόμενο, αλλά μόνο το 20% το δήλωνε συστηματικά ως διαφήμιση, και το 38% δεν χρησιμοποιούσε τις ετικέτες των πλατφορμών, όπως το «paid partnership» του Instagram. Τα ταξίδια και το φαγητό ήταν από τους βασικούς κλάδους, και 358 influencers σημειώθηκαν για περαιτέρω έρευνα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 14 Φεβρουαρίου 2024).
Μην υποθέτετε λοιπόν ότι θα το φροντίσει ο δημιουργός. Γράψτε τη σήμανση στο συμφωνητικό και ελέγξτε τις αναρτήσεις όταν ανέβουν.
Πώς διαλέγετε τον σωστό influencer;
- Ξεκινήστε από τον επισκέπτη που θέλετε. Αν οι επισκέπτες σας είναι ζευγάρια από τη Βρετανία, ένας δημιουργός με κοινό Έλληνες εφήβους θα φέρει likes, όχι κρατήσεις.
- Δείτε τις παλιές συνεργασίες του. Είναι σωστά σημασμένες; Φαίνονται ειλικρινείς; Πώς αντέδρασε το κοινό;
- Κοιτάξτε την αλληλεπίδραση, όχι μόνο τους followers. Διαβάστε τα σχόλια. Πραγματικές ερωτήσεις για έναν τόπο είναι καλύτερο σημάδι από μια σειρά emojis.
- Προτιμήστε περιεχόμενο που μπορείτε να ξαναχρησιμοποιήσετε. Με τα σωστά δικαιώματα χρήσης, ένα καλό Reel μπορεί να τρέξει και ως διαφήμιση. Ο οδηγός μας για τη διαφήμιση στο Instagram για μικρές επιχειρήσεις εξηγεί πώς.
- Μετρήστε ό,τι μετράει. Συμφωνήστε, όπου γίνεται, ένα μοναδικό link ή κωδικό, ώστε να βλέπετε επισκέψεις και κρατήσεις, όχι μόνο προβολές.
Η Vibrande είναι εταιρεία digital marketing στη Ρόδο. Αν θέλετε βοήθεια για να βρείτε τους σωστούς δημιουργούς και να στήσετε σωστά τις συνεργασίες, η υπηρεσία Social Media καλύπτει στρατηγική και περιεχόμενο, και η υπηρεσία Short-Form Video φτιάχνει τα βίντεο που τρέχουν δίπλα τους. Πείτε μας πού βρίσκεστε.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι το influencer marketing;
Είναι μια επιχείρηση που πληρώνει έναν δημιουργό περιεχομένου, με χρήματα ή σε είδος, για να παρουσιάσει ένα προϊόν ή μια υπηρεσία στο κοινό του. Για τη νομοθεσία της ΕΕ, οι influencers που κάνουν εμπορικές συμφωνίες για διαφήμιση θεωρούνται έμποροι και πρέπει να τηρούν το δίκαιο προστασίας του καταναλωτή.
Ποιες είναι οι τιμές των influencers;
Αξιόπιστος δημόσιος τιμοκατάλογος για την Ελλάδα δεν υπάρχει. Η αμοιβή εξαρτάται από τα παραδοτέα, τα δικαιώματα χρήσης, το πόσο θα μείνει το περιεχόμενο, την αποκλειστικότητα, το κόστος παραγωγής και το κοινό. Ζητήστε γραπτή προσφορά που αναφέρει καθένα από αυτά.
Είναι διαφήμιση μια δωρεάν διαμονή με αντάλλαγμα αναρτήσεις;
Ναι. Ο νομικός οδηγός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη σήμανση λέει ότι όταν λαμβάνετε υπηρεσίες, για παράδειγμα μια δωρεάν διαμονή σε ξενοδοχείο, με αντάλλαγμα περιεχόμενο, αυτό πρέπει να δηλώνεται στους καταναλωτές ως διαφήμιση.
Αρκεί η ετικέτα «Paid partnership»;
Όχι από μόνη της. Οι αρχές προστασίας καταναλωτή της ΕΕ λένε ότι η χρήση του εργαλείου σήμανσης μιας πλατφόρμας δεν αφαιρεί τη νομική ευθύνη να δηλώνεται το εμπορικό περιεχόμενο. Προτείνουν τη λέξη «διαφήμιση», στη γλώσσα της ανάρτησης, σε κάθε εμπορική ανάρτηση.
Ευθύνεται η επιχείρηση αν ο influencer δεν σημάνει την ανάρτηση;
Οι αρχές προστασίας καταναλωτή της ΕΕ λένε ότι όλοι οι έμποροι, είτε μια πολυεθνική είτε ένας influencer, πρέπει να παίρνουν σοβαρά τις ευθύνες τους. Γράψτε τη σήμανση στο συμφωνητικό σας και ελέγξτε κάθε ανάρτηση όταν ανέβει.
Πηγές
- ΣΔΕ (Σύνδεσμος Διαφημιζομένων Ελλάδος) και ΕΔΕΕ (Ένωση Εταιρειών Διαφήμισης-Επικοινωνίας Ελλάδας), Influencer Marketing: Οδηγός Καλής Πρακτικής (Οκτώβριος 2023).
- Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, The impact of influencers on advertising and consumer protection in the Single Market703350_EN.pdf) (Φεβρουάριος 2022).
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Influencer Legal Hub.
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Legal brief 6: How to disclose advertising on social media.
- CPC Network, 5 Key Principles on Social Media Marketing Disclosures.
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Investigation of the Commission and consumer authorities finds that online influencers rarely disclose commercial content (14 Φεβρουαρίου 2024).
